Skip to main content

1.5 Relationship between syllabus, curriculum and textbook


1.5.1  Relationship between Syllabus and Curriculum

          परम्परावादी धारणा अनुसार पाठ्यक्रम र पाठ्यांशलाई एकै रुपमा हेरिन्थ्यो । पाठ्यक्रम भनेको कक्षा भित्र शिक्षकद्वारा विद्यार्थीलाई सिकाइने विषयवस्तु  वा पाठ्यांश हो भन्ने थियो । इतिहासको एक समयसम्म पाठ्यांश भनेकै सिकाइने अध्यापन गर्ने र विद्यार्थीले सिक्ने विषयवस्तु (Content, Course of Study, Subject matter) भन्ने बुझियो । तर पछिल्लो समयमा विषयवस्तुमा नभई नहुने अनिवार्य विषयहरु जो अपरिवर्तनिय छन् भन्ने र केही परिष्कृत र विकसित विषयको धारणाहरु प्रचलनमा आए । पाठ्यांश भनेको पाठको अंश हो । पढाउनुपर्ने वा सिकाउनुपर्ने धेरै विषय, एकाइ र पाठहरुलाई व्यवस्थित, क्रमबद्ध र सूचीबद्ध गर्ने कार्य पाठ्यांशमा हुन्छ र साधारण रुपमा पाठ्यक्रमको निर्माण पछी नै पाठ्यांश तयार गरिन्छ । पाठ्यांशले शिक्षकमा के विषय पढाउने, कति मात्रामा पढाउने भन्ने कुरा निश्चित गर्दछ  र विद्यार्थीलाई कुन कुन पाठ् पढ्ने भन्ने कुराको बोध गराउँछ ।
पाठ्यांश सम्बन्धी परिभाषाहरु
"Syllabus is a list of convert areas which are to be taught and assess education. Sometimes objectives and learning activities are included. A syllabus is subsumed within a curriculum."      - Print Murray

1.5.2  Relationship between Text Book and Curriculum

          शिक्षण सिकाइको क्रममा कक्षामा गुरुले विद्यार्थीलाई पढाउने मुख्य आधार पाठ्यक्रम नै भए पनि निर्दिष्ट गरेका लक्ष्य प्राप्त गर्न अपनाइने माध्यम भने पाठ्यपुस्तक हो । विषयवस्तुको व्यवस्थित एवम् सङ्गठित पाठ्यसामग्रीको सिङ्गो रुप पाठ्यपुस्तक भएकोले पाठ्यक्रम र पाठ्यपुस्तक बीच गहिरो सम्बन्ध छ । पाठ्यक्रमकै आधारमा पाठ्यपूस्तक तयार गरिएको हुन्छ । धेरैजसो पाठ्यपुस्तकलाई ज्यादै आवश्यक शैक्षिक सामग्रीको रुपमा लिने गरिन्छ । पाठ्यक्रममा निर्धारित पाठ्यांशका आवश्यकतालाई कुन कुन शैक्षिक क्रियाकलापको आधारमा प्राप्त गर्ने भन्ने उद्देश्य लिइएको हुन्छ भने पाठ्यपुस्तकमा ति उद्देश्य पुरा गर्नको लागि एउटा शैक्षकि सत्रमा शिक्षकले विद्यार्थीलाई प्रदान गर्ने विषयवस्तुको विस्तृत भण्डार रहेको हुन्छ ।

Comments

Post a Comment

Popular posts from this blog

Taxonomy of Educational Objectives

शैक्षिक उद्देश्य को वर्गीकरण ले  सिकाइ सरलदेखि जटिल क्रममा अगाडि बढ्छ भन्ने मान्यता राख्दै विद्वान्हरूले ज्ञानका प्रत्येक क्षेत्रमा (संज्ञानात्मक, भावनात्मक र मनोक्रियात्मक) विभिन्न तहहरूलाई सरलदेखि जटिल क्रममा   प्रस्तुत गरेका छन् । यी विविध क्षेत्रहरूले सिकाइको थालनी कहाँबाट हुन्छ ? कुन क्रममा अगाडि बढ्छ ? र कहाँ गएर चिन्तन प्रक्रिया टुङ्गिन्छ ? भन्ने कुरालाई अत्यन्त सरल रूपमा प्रष्टाउने काम गरेका छन् । सिकाइलाई क्रमबद्ध बनाउँदै पाठ्यक्रमले आशा गरेका सिकाइ उपलब्धिहरूलाई ठिक समयमा प्राप्त गर्नका लागि पाठ्यक्रम निर्माताहरूले शैक्षिक उद्देश्यको वर्गीकरणलाई प्रयोगमा ल्याउनुपर्छ । उद्देश्यपूर्ण सिकाइका लागि पाठ्यक्रम विकास गर्दा र शिक्षण सिकाइ क्रियाकलाप सञ्चालन गर्दा सरोकारवाला व्यक्तिहरूले यी उद्देश्यहरूको उचित ढङ्गले प्रयोग गर्नुपर्छ । यसका लागि उनीहरूलाई शैक्षिक उद्देश्यको वर्गीकरणका बारेमा स्पष्ट ज्ञान हुनुपर्छ । यही प्रयोजनका लागि उद्देश्यहरूका वर्गीकरण लाई निम्नानुसार प्रष्ट पारिएको छ : (i) Cognitive Domain (संज्ञानात्मक क्षेत्र)...
Post a Comment
Read more

3. पाठ्यक्रम विकास (Curriculum Development)

3.1 Elements of Curriculum             पाठ्यक्रम तयार गर्दा प्रयोग गरिएका विभिन्न तत्त्वहरूलाई नै पाठ्यक्रम का तत्त्वहरू भनिन्छ। सामान्यतया कुनै पनि किसिमको पाठ्यक्रममा उद्देश्य, विषयवस्तु, शिक्षण विधि र   मूल्यांकन जस्ता चारवटा तत्त्वहरूको उपस्थिति रहन्छ। तथापि सबै प्रकारका पाठ्यक्रम यी तत्त्वहरूलाई समान ढङ्गले प्राथमिकता दिदैन । यसको अर्थ, एउटा विषय को पाठ्यक्रम विषयवस्तुलाई बढी प्राथमिकता दिएको हुन सक्छ भने अर्को विषयको पाठ्यक्रमले विषयवस्तुलाई भन्दा शिक्षण विधिलाई बढी महत्त्व दिएको हुन सक्छ। प्रिन्ट (Print) ले समग्र पाठ्यक्रम फरक र अन्तर्सम्बन्धित अंशहरूलाई नै पाठ्यक्रमका तत्त्वहरू रूपमा उल्लेख गरेका छन् । जसअन्तर्गत उद्देश्य, विषयवस्तु, सिकाइ अनुभव र मूल्याङ्कनजस्ता चारवटा तत्त्वहरू समावेश हुन्छन् । यसरी विषय केन्द्रित, सिकारु केन्द्रित र समस्या केन्द्रित कुनै पनि किसिमको पाठ्यक्रमका उद्देश्य, विषयवस्तु, सिलाई अनुभव र मूल्याङ्कन जस्ता चारवटा तत्त्वहरूको संलग्नता रहन्छ। त्यसैले सबै प्रकारका पाठ्यक्रममा रहने य...
2 comments
Read more

2.2 Implications of Behaviorist, Cognitive and Constructive theory in Curriculum Development

सिकाइ सिद्धान्तहरुले पाठ्यक्रमको विकासमा उच्च मात्रमा प्रभाव पार्दछन् । सिकाइ सिद्धान्तले विशेषत॥ सिकाइ के हो ? सिकाइ कसरी हुन्छ ? सिकाइमा के कस्ता तत्त्वहरुले प्रभाव पार्दछन् ? सिकाइलाई सुनिश्चित गर्न पाठ्यक्रमलाई कसरी सङ्गठन गर्नुपर्छ ? परिवार र विद्यालयको संस्कृतिले सिकाइमा के कस्तो प्रभाव पार्दछ? सिकाइमा उत्प्रेरणाको भूमिका कस्तो रहन्छ ? पुनर्वलले सिकारुमा अपेक्षित व्यवहार निर्माण गर्न के कस्तो सघाउ पुर्याउँछ ? आदि प्रश्नहरुको जवाफ खोज्दै सिकारुको लागि एउटा सान्दर्भिक पाठ्यक्रम निर्माण गर्ने आधार प्रदान गर्दछन् । यसरी सिकाइ सिद्धान्तले पाठ्यक्रम विकासमा मात्र सहयोग नगरी पाठ्यक्रम निर्माण पश्चात प्रभावकारी रुपमा कार्यन्वयन गर्न पनि मद्दत गर्दछ । यी विविध कारणहरुले गर्दा सिकाइका सिद्धान्तले पठ्यक्रमको निर्माणमा महत्वपुर्ण प्रभाव पार्दछन् । 2.2.1   Influences of Behaviorist Learning Theory व्यवहारवादी सिकाइ सिद्धान्तले मानिसलाई विशिष्ट उद्दीपक (Stimuli) हरु प्रति जनाएका प्रतिक्रिया ( Responses )हरुको संयोजनको रुपमा व्याख्या गर्दछ । सिकारुले उसको वातातरणसँग अन्तरक्रिया ग्दा...
Post a Comment
Read more