Skip to main content

1.2 Need and Importance of Curriculum


               शिक्षा एक व्यापक तथा जटिल कार्यक्रम हो । हरेक कार्यका उद्देश्य रहेका हुन्छन्, र उद्देश्य पुरा हुनका लागी उद्देश्य अनुरुपको कार्यक्रम आवश्यक पर्दछ ।  शिक्षा क्षेत्रका उ   म एक महत्वपूर्ण विषय हो । Ralf Tayler  का अनुसार पाठ्यक्रमको महत्व निम्मानुसार रहेको छ ।
-      बालकको सर्वाङ्गिण विकासका लागि बालकका रुची, चाहना, आवश्यकताको सम्बोधन साथै नयाँ नयाँ खोज, अनुसन्धान कार्य गर्न,
-      पाठ्यक्रमको माध्यमबाट बालबालिकाको पूर्णजीवनको तयारीका लागी आवश्यक पर्ने ज्ञान र अनुभवहरु प्राप्त गर्न सहयोग पुऱ्यउन,
-      पूस्तकको अभावमा पनी शिक्षण गर्न,
-      पाठ्यपुस्तक, शिक्षक निर्देशिका, पाठ्यक्रम, विषय विस्तृतिकरण, आदि शिक्षण सहायक सामग्री निर्माण गर्न,
-      व्यक्तिको शारीरिक, मानसिक, सामाजिक, आध्यात्मिक, नैतिक, चारित्रिक, सांस्कृतिक, वैज्ञानिक, धार्मिक, संवेगात्मक विकासमा सहयोग पुऱ्याउन,
-      विद्यार्थीको मनोवैज्ञानिक पहिचान गर्न र व्यक्तिगत भिन्नता थाहा पाउन,
-      शिक्षाको स्तर, निर्धारण, स्तर मापन, मूल्याङ्कन गर्न,
-      शिक्षक, विद्यार्थि तथा शैक्षिक निकाय व्यवस्थित गरी आ-आफ्नो गन्तव्य सम्म पुग्न,
-      विद्यालयका विषयहरु, अतिरिक्त क्रियाकलापहरु र पठनपाठनकार्यको सहसम्बन्ध कायम गरी निरन्तरता प्रदान गर्न तथा शिक्षणसिकाइको उपयुक्त वातावरणको निर्धारण गर्न,
-      व्यक्तिलाई उसको कर्तव्य तथा व्यक्तिको चिन्तन, मनन, व्यख्या, विश्लेषण, तर्क, निर्णय, निरिक्षण आदि कार्यलाई उत्प्रेरित गर्ने वातावरण सिर्जना गर्न,
-      शिक्षाको समान अवसरमा बढवा दिन सहयोग गर्न, नयाँ पाठ्यक्रम निर्माण तथा संसोधन गर्नसमेत सडयोग गर्न,
-      शिक्षकका लागी Self-Evaluation Tool, Instructional Guide तयार गर्न ।


Comments

Post a Comment

Popular posts from this blog

Taxonomy of Educational Objectives

शैक्षिक उद्देश्य को वर्गीकरण ले  सिकाइ सरलदेखि जटिल क्रममा अगाडि बढ्छ भन्ने मान्यता राख्दै विद्वान्हरूले ज्ञानका प्रत्येक क्षेत्रमा (संज्ञानात्मक, भावनात्मक र मनोक्रियात्मक) विभिन्न तहहरूलाई सरलदेखि जटिल क्रममा   प्रस्तुत गरेका छन् । यी विविध क्षेत्रहरूले सिकाइको थालनी कहाँबाट हुन्छ ? कुन क्रममा अगाडि बढ्छ ? र कहाँ गएर चिन्तन प्रक्रिया टुङ्गिन्छ ? भन्ने कुरालाई अत्यन्त सरल रूपमा प्रष्टाउने काम गरेका छन् । सिकाइलाई क्रमबद्ध बनाउँदै पाठ्यक्रमले आशा गरेका सिकाइ उपलब्धिहरूलाई ठिक समयमा प्राप्त गर्नका लागि पाठ्यक्रम निर्माताहरूले शैक्षिक उद्देश्यको वर्गीकरणलाई प्रयोगमा ल्याउनुपर्छ । उद्देश्यपूर्ण सिकाइका लागि पाठ्यक्रम विकास गर्दा र शिक्षण सिकाइ क्रियाकलाप सञ्चालन गर्दा सरोकारवाला व्यक्तिहरूले यी उद्देश्यहरूको उचित ढङ्गले प्रयोग गर्नुपर्छ । यसका लागि उनीहरूलाई शैक्षिक उद्देश्यको वर्गीकरणका बारेमा स्पष्ट ज्ञान हुनुपर्छ । यही प्रयोजनका लागि उद्देश्यहरूका वर्गीकरण लाई निम्नानुसार प्रष्ट पारिएको छ : (i) Cognitive Domain (संज्ञानात्मक क्षेत्र)...
Post a Comment
Read more

3. पाठ्यक्रम विकास (Curriculum Development)

3.1 Elements of Curriculum             पाठ्यक्रम तयार गर्दा प्रयोग गरिएका विभिन्न तत्त्वहरूलाई नै पाठ्यक्रम का तत्त्वहरू भनिन्छ। सामान्यतया कुनै पनि किसिमको पाठ्यक्रममा उद्देश्य, विषयवस्तु, शिक्षण विधि र   मूल्यांकन जस्ता चारवटा तत्त्वहरूको उपस्थिति रहन्छ। तथापि सबै प्रकारका पाठ्यक्रम यी तत्त्वहरूलाई समान ढङ्गले प्राथमिकता दिदैन । यसको अर्थ, एउटा विषय को पाठ्यक्रम विषयवस्तुलाई बढी प्राथमिकता दिएको हुन सक्छ भने अर्को विषयको पाठ्यक्रमले विषयवस्तुलाई भन्दा शिक्षण विधिलाई बढी महत्त्व दिएको हुन सक्छ। प्रिन्ट (Print) ले समग्र पाठ्यक्रम फरक र अन्तर्सम्बन्धित अंशहरूलाई नै पाठ्यक्रमका तत्त्वहरू रूपमा उल्लेख गरेका छन् । जसअन्तर्गत उद्देश्य, विषयवस्तु, सिकाइ अनुभव र मूल्याङ्कनजस्ता चारवटा तत्त्वहरू समावेश हुन्छन् । यसरी विषय केन्द्रित, सिकारु केन्द्रित र समस्या केन्द्रित कुनै पनि किसिमको पाठ्यक्रमका उद्देश्य, विषयवस्तु, सिलाई अनुभव र मूल्याङ्कन जस्ता चारवटा तत्त्वहरूको संलग्नता रहन्छ। त्यसैले सबै प्रकारका पाठ्यक्रममा रहने य...
2 comments
Read more

2.2 Implications of Behaviorist, Cognitive and Constructive theory in Curriculum Development

सिकाइ सिद्धान्तहरुले पाठ्यक्रमको विकासमा उच्च मात्रमा प्रभाव पार्दछन् । सिकाइ सिद्धान्तले विशेषत॥ सिकाइ के हो ? सिकाइ कसरी हुन्छ ? सिकाइमा के कस्ता तत्त्वहरुले प्रभाव पार्दछन् ? सिकाइलाई सुनिश्चित गर्न पाठ्यक्रमलाई कसरी सङ्गठन गर्नुपर्छ ? परिवार र विद्यालयको संस्कृतिले सिकाइमा के कस्तो प्रभाव पार्दछ? सिकाइमा उत्प्रेरणाको भूमिका कस्तो रहन्छ ? पुनर्वलले सिकारुमा अपेक्षित व्यवहार निर्माण गर्न के कस्तो सघाउ पुर्याउँछ ? आदि प्रश्नहरुको जवाफ खोज्दै सिकारुको लागि एउटा सान्दर्भिक पाठ्यक्रम निर्माण गर्ने आधार प्रदान गर्दछन् । यसरी सिकाइ सिद्धान्तले पाठ्यक्रम विकासमा मात्र सहयोग नगरी पाठ्यक्रम निर्माण पश्चात प्रभावकारी रुपमा कार्यन्वयन गर्न पनि मद्दत गर्दछ । यी विविध कारणहरुले गर्दा सिकाइका सिद्धान्तले पठ्यक्रमको निर्माणमा महत्वपुर्ण प्रभाव पार्दछन् । 2.2.1   Influences of Behaviorist Learning Theory व्यवहारवादी सिकाइ सिद्धान्तले मानिसलाई विशिष्ट उद्दीपक (Stimuli) हरु प्रति जनाएका प्रतिक्रिया ( Responses )हरुको संयोजनको रुपमा व्याख्या गर्दछ । सिकारुले उसको वातातरणसँग अन्तरक्रिया ग्दा...
Post a Comment
Read more